«O SEOR PEDRO a prol da información e da defensa dos postulados progresistas»

Recollida dalgúns datos da publicación O Seor Pedro, extraídos dun artigo do ano 2007.

Co título O Seor Pedro viron a luz un feixe de pregos poéticos sen título escritos, maioritariamente, en lingua galega. Apareceron en Santiago de Compostela entre 1840 e o 4 de decembro de 1862. A autoría correspondía a Manuel María Gregorio Fernández Magariños, quen cursou estudos na Universidade de Santiago de Compostela entre 1833 e 1838.

Imprimiuse en varios obradoiros, entre elas José Núñez Castaño, Juan Rey Romero, M. Fernández M., Manuel Mirás, José Garaval e Jacobo Souto e Hijo. Constaba de catro follas, sen paxinación, a dúas columnas.

Cada número presenta unha contextualización efectuada polo autor implícito e despois continúa cunha relación dos feitos polo “señor do lugar”, equiparábel ó “vello sabio” dos pregos d’O Vello do Pico–Sagro. A instrución da cidadanía galega efectuábaa cos seus coñecementos e coas noticias acontecidas naquela altura. Por outra parte, como ben sinalou María Rosa Saurín de la Iglesia (2003), o enfoque literario corrobora a colaboración entre os homes de letras e o Estado co propósito de crear un popularismo novo.

Nas súas páxinas proporcionábanse noticias locais e de actualidade, así como propaganda a favor da rexencia de Joaquín Baldomero Fernández–Espartero Álvarez de Toro e, por extensión, do goberno progresista. Doutra banda, as ilustracións redúcense a unha, detectábel en tódolos números, consistente na imaxe dun paisano vestido co traxe tradicional galego na parte superior dun palleiro.

• O número 1, Fuliada que fixo o labrador Seor Pedro porgresista, dendes que soupo o pornunciamento dos puebros en favor da libertade¹(1840), atribúese a Chavacano Poeta Gallego. Saíu do prelo de José Núñez Castaño. A acción sitúanos nunha aldea de Galicia, nunha mañá do mes de setembro, na que o liberal Seor Pedro, descendente de cregos e con formación ilustrada, difunde as novas do momento (as Juntas e, en especial, do goberno de Esparteiro [sic]) á paisanaxe. Conclúe cunha foliada de temática amorosa, na que interveñen diversos personaxes (Gorecho, Marica etc.).
• O terceiro do que se ten constancia, Pronunciamento de xulio do ano pasado, espricado po–lo labrador progresista Seor Pedro,² apareceu sen asinar no mes de xullo de 1855. Coa dedicatoria “a os liberales netos”, imprentouse no obradoiro de Juan Rey Romero. Bosquéxase a rexencia de Espartero e o levantamento en Vicálvaro, baixo o liderado dos xenerais Domingo Dulce e Leopoldo O’Donell. Tralo retorno do Seor Pedro á terra natal, diríxese subido ó alto dun palleiro con arengas e preguntas retóricas á veciñanza para amosar dous aspectos, o enriquecemento fraudulento das clases terratenentes e a miseria labrega. Este estrataxema procuraba un cambio no goberno a favor de Espartero.
• Outro número coñecido, Romance gallego pubricado na cerebridade do nacamento do príncipe de Asturias seor don Alifonso, Mariano da Conceución, Pío, Farruco, etc., saíu á rúa en 1857 coa sinatura M. Fernández M. Estaba dedicado “ao Rey meniño”. Veu a lume no taller de José Garaval. Nel, o Seor Pedro sinala con sorna que o seu liberalismo é compartido polo Papa IX.
• O número 5, Romance gallego pubricado en cerebridade da vinda de Sabela Segunda, a antigua capital do Reino de Galicia, viu a luz o 7 de setembro de 1858 coa mesma rúbrica que o anterior. Imprimiuse no prelo de Manuel Mirás. A chegada da raíña Isabel II recíbea o Seor Pedro con expectación e enxalzamento das bonanzas de Galicia.
• O sexto, Romance gallego no que se esprica o que significa a aparicion do COMETA que se presentou a mediados do derradeiro setembre hastra mediados de Outubre, apareceu coa sinatura M. Fernández M. en 1858. Dedicado “à Unión Liberal”,³ veu a lume no obradoiro de Manuel Mirás. O prego desenvolve a significación do cometa co obxecto de elimina–los medos e as ideas preconcibidas polo ser humano e a Igrexa. A tal fin bosquexa dous debuxos da elipse trazada a Terra arredor do Sol. Remata suplicando á raíña Isabel II manter no goberno o xeneral Leopoldo O’Donnell y Jorís.
• O sétimo presenta alternancia das linguas galega e castelá. Coa denominación Romance en gallego é español, saíu coa asinatura M. Fernández M. o 19 de novembro de 1859. Estaba dedicado “a os Mouros” e imprentouse no prelo de José Garaval, con domicilio no número 20 da rúa Calderería. Desenvolve a conversa do Seor Pedro cun home de estudos e fala castelá sobre a Guerra de África, incidindo nos motivos e as xustificacións españolas. Finaliza cunha chamada de atención polo enfoque farisaico do seu interlocutor, xa que para a cidadanía española a única proba necesaria da contenda bélica era a xustiza.
• O oitavo, Vésperas da Guerra de Italia acaecida en 1859, espricadas po–lo labrador Seor Pedro, está “dedicado a o Rei do Piamonte”. Este número e mailo noveno (Napoleón terceiro Guerra de Italia acontecida n’o ano de 1859 espricada po–lo labrador Seor Pedro Continuacion) imprentáronse no prelo de Jacobo Souto e Hijo coas iniciais M. F. M. En Vésperas, texto datado no mes de maio de 1859, a paisanaxe do Seor Pedro vende diversos vexetais en Santiago de Compostela e despois acode onda o Seor Pedro a solicitar novas do conflito entre “Vítaro Manoel” e o “Emperador Austriaco”. Tal petición tentouna evitar co pretexto de a adiar, mais a insistencia da veciñanza motivou o carrexo forzoso do Seor Pedro ata o palleiro. Alí, no curuto, responsabilizaba das disputas bélicas ós “Seores Dipromátecos”, causantes do reparto das nacións sen consideraren o compoñente humano. Por isto, realiza un percorrido histórico: 1815, Congreso de Viena; 1820, pronunciamento militar en España da man do coronel Rafael de Riego; 1830, revolta en Francia; 1834-1836, intervalo no que rexistrámo-lo trono español nas mans de María Cristina de Borbón grazas á Pragmática sanción (marzo de 1830), despois a ocupación do poder polos liberais progresistas e por último a nacionalización dos bens do clero por parte de Juan Álvarez Mendizábal.
• O número 1 da serie 2ª, dedicado a os bos gallegos, leva o título Ferrocarril Compostelano Romance gallego en que o labrador Seor Pedro conta a os seus veciños as boas novas que hay, pra a construción da vereda de ferro desde Santiago a Carril. Realizouno M. Fernández M. o 1 de outubro de 1862. Saía nas dependencias de Jacobo Souto.
• A finais de 1862, saíu outro número intitulado Ferro–carril Compostelano. Romance gallego, en que o labrador Seor Pedro conta a os seus veciños as boas novas, que hay, pra a construcion do Camiño Ferrudo hastra a presente fecha 4 de Diciembre de 1862 coa dedicatoria “a os amantes de Galicia”. Imprimiuno o obradoiro de Manuel Mirás. Tras aborda–los diversos proxectos da construción do ferrocarril (“Mosiur Morá” e “don Pío”), anuncia a elección da proposta realizada por “Mosiur Stone”. Tamén informa dos futuros relatorios das “cousas do Mundo endino” ou dos “sucesos” oídos, así como as esculcas sobre a construción. Termina apuntando a comunicación interpersoal como fonte instrutiva.

1. Vid. Aneiros Díaz (coord., 2008). O número reproduciuse entre as páxinas 441 e 447. ↩︎
2. Este e outros números recolléronse no artigo da miña autoría «O Seor Pedro e o pronunciamento militar de 1854», en Requeixo Cuba, Armando (ed.), Sobre letras e signos. Estudos de homenaxe a Anxo Tarrío Varela, Santiago de Compostela: Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, 1ª ed. ↩︎
3. Coa denominación Unión Liberal (Barreiro Fernández, 2007) aludimos a unha fórmula de goberno operativa dende 1858 ata 1863 que sumaba os sectores máis moderados do progresismo cos máis avanzados do moderantismo. Deste modo, O’Donell e José Posada Herrera coidaban evita−las conspiracións para acada−lo poder. ↩︎

BIBLIOGRAFÍA

Aneiros Díaz, Rosa, coord. (2008): Papés d’emprenta condenada. A escrita galega entre 1797 e 1846 (I), Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega, col. Base.

Barreiro Fernández, Xosé Ramón (1982): Liberales y absolutistas, Vigo: Edicións Xerais de Galicia.

Barreiro Fernández, Xosé Ramón (1982): Historia de Galicia. IV. Edade Contemporánea,Vigo: Galaxia.

Barreiro Fernández, Xosé Ramón (1982), Historia de Galicia. Historia contemporánea de Galicia desde la Guerra de Independencia hasta nuestros días en cuatro tomos enriquecidos con abundante y selecta bibliografía multitud de grabados documentales de la época y láminas a todo color, A Coruña: Gamma, 4 vols.

Barreiro Fernández, Xosé Ramón (2007): A Gran Historia de Galicia. Historia Política da Galicia Contemporánea. A Coruña: Arrecife Edicións Galegas, tomo XI, Vol. 2. De Isabel á Restauración.

Beramendi, Justo G. (2007): De provincia a nación. Historia do galeguismo político, Vigo: Edicións Xerais de Galicia.

Camoira Vega, César (2017): «O Seor Pedro e o pronunciamento militar de 1854», en Requeixo Cuba, Armando (ed.), Sobre letras e signos. Estudos de homenaxe a Anxo Tarrío Varela, Santiago de Compostela: Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, 1ª ed.

Carballo Calero, Ricardo (1981): Historia da literatura galega contemporánea 1808–1936, Vigo: Galaxia.

Carr, Raymond (1970): España 1808−1939, Barcelona: Ariel, 2ª ed.

González López, Emilio (1980): Entre el Antiguo y el Nuevo Régimen: absolutistas y liberales. El reinado de Fernando VII en Galicia, Sada: Ediciós do Castro, col. Historia.

González López, Emilio (1984): El Reinado de Isabel II en Galicia. La regencia de María Cristina. Moderados, progresistas y carlistas, Sada: Ediciós do Castro, col. Historia.

Pacheco, Joaquín Francisco (1841): Historia de la Regencia de la Reina Cristina, Madrid: Fernando Suárez, tomo I.

Pirala, Antonio (1875−1879): Historia contemporánea: anales desde 1843 hasta la conclusión de la actual guerra civil, Madrid: Tello, 6 tomos.

Rodríguez Iglesias, Francisco, ed. (2000): Galicia. Literatura, A Coruña: Hércules de Ediciones, 6 tomos.

Santos Gayoso, Enrique (1990): Historia de la prensa gallega 1800–1986, Sada: Ediciós do Castro, Cuaderno do Seminario de Sargadelos, n.º 52.

Saurín de la Iglesia, María Rosa (1991): Manuel Pardo de Andrade y la crisis de la Restauración 1760−1832, A Coruña: Galicia Editorial.

Saurín de la Iglesia, María Rosa (2003): Antonio, Francisco y Benigno de la Iglesia. Una biografía intelectual, Santiago de Compostela: Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento, Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Xunta de Galicia.

Villares, Ramón (1995): A historia, Vigo: Galaxia.

Fontes hemerográficas

Biblioteca Virtual del Patrimonio Bibliográfico